Kockičicin iBlob

U stručnom timu koji je pripremao izložbu bilo je više od deset povjesničara. Njihov je zadatak bio da nađu skandale koji su oblikovali Njemačku

BONN – Sva­ko vri­je­me ima ­svoj skan­dal i sva­ki skan­dal ima svo­ju po­u­ku. Tom miš­ljom vo­di­li su se or­ga­ni­za­to­ri izlo­žbe u Bon­nu, čvr­sto vje­ru­ju­ći da su skan­da­li za­pra­vo do­bri za društvo. Pri­tom je vje­ro­ja­tno su­višno na­gla­si­ti da stru­čni tim od de­se­tak po­vje­sni­ča­ra u je­dnoj od na­ju­gle­dni­jih mu­zej­skih in­sti­tu­ci­ja u Nje­ma­čkoj ne mi­sli na skan­da­le ti­pa “tko-je-ko­ga-s kim-i-ka­da”.

Gla­vna odgo­vor­na da­ma za taj pro­jekt, do­kto­ri­ca An­drea ­Mork tvr­di – skra­će­no i po­je­dno­sta­vlje­no – da po­sto­je do­bri i loši skan­da­li. Loši bi bi­li oni ko­ji sa­mo hra­ne ljud­sku ­glad za sen­za­ci­o­na­li­zmom, a ta­kvi se, tvr­di ona, kon­zu­mi­ra­ju kao ­fast fo­od.

Do­bri su skandali stje­go­noše de­mo­krat­skog društva, re­gu­la­ti­vi za kon­tro­lu mo­ći, sred­stva kri­ti­ke i ka­ta­li­za­to­ri društve­nih i po­li­ti­čkih pro­mje­na. No, i ti do­bri, što po­ka­zu­je 20 pred­sta­vlje­nih pri­mje­ra, ži­ve od ljud­ske gla­di za sen­za­ci­o­na­li­zmom.

Čo­vjek bi po­mi­slio da su se mu­dre gla­ve bonn­sko­ga po­vi­je­snog mu­ze­ja našle na sto ču­da po­sta­vivši se­bi za­da­tak pod ra­dnim na­slo­vom: po­vi­jest Sa­ve­zne i De­mo­krat­ske Re­pu­bli­ke Nje­ma­čke u 20 skan­da­la. No, naj­te­že je, pre­ma nji­ho­vim ri­je­či­ma, bi­lo uspo­sta­vi­ti kri­te­ri­je. Ka­da su se slo­ži­li da iza­bra­ni pri­mje­ri mo­ra­ju bi­ti re­pre­zen­ta­ti­vni za odre­đe­no po­dru­čje ži­vo­ta, za duh vre­me­na, da su mo­ra­li osta­vi­ti da­le­ko­se­žne tra­go­ve u za­ko­ni­ma ili svi­je­sti nje­ma­čkog na­ro­da te da mo­ra­ju pre­do­či­ti ra­zli­či­te for­me skan­da­la, za­klju­či­li su da baš i ne­ma­ju ta­ko ve­lik ­izbor.

Tra­ži­li su, da­kle, skan­da­le ko­ji su dir­nu­li ži­vac vre­me­na, ko­ji su osta­li u “po­vi­je­snom sje­ća­nju na­ci­je”. Ta­ko u ­ovaj ­izbor ni­su ušli ne­ki do­ga­đa­ji ko­ji bi se pro­ma­tra­ču izva­na mo­gli uči­ni­ti apso­lu­tno skan­da­lo­zni­ma, ali su ne­ke na­i­zgled be­za­zle­ne zgo­de uvršte­ne u ­ovaj “­best of”.

Nje­ma­čka ja­vnost ni­je po­ka­za­la ve­ći in­te­res za či­nje­ni­cu da je ra­đa­nje Sa­ve­zne Re­pu­bli­ke Nje­ma­čke obi­lje­že­no je­dnom akci­jom mi­ta i ko­ru­pci­je ko­ja je da­vno pa­la u za­bo­rav. ­Bonn je po­stao gla­vni ­grad Za­pa­dne Nje­ma­čke jer su par­la­men­tar­ni za­stu­pni­ci s ve­li­kom ve­ći­nom 1949. go­di­ne iza­bra­li nje­ga, a ne Frank­furt na Maj­ni.

Po­sli­je šest mje­se­ci do­zna­lo se da je sto­ti­njak za­stu­pni­ka iz ­svih stra­na­ka pri­mi­lo mi­to u vi­si­ni od 1000 do 20.000 ma­ra­ka da bi da­lo ­svoj ­glas za ­Bonn. No, nje­ma­čki je na­rod če­ti­ri go­di­ne na­kon ­završ­etka ra­ta ­imao dru­gih, va­žni­jih bri­ga. Za­mi­sli­te da se ta­kvo što do­go­di da­nas! S dru­ge stra­ne, ka­da pro­či­ta­te go­vor ko­ji je pred­sje­dnik Bun­de­sta­ga, Jen­nin­ger, odr­žao u po­vo­du 50. go­dišnji­ce Kri­stal­ne no­ći, shva­ti­te da sva­ki skan­dal ne sa­mo da ima svo­je vri­je­me, ne­go ima i svo­je mje­sto.

Vje­ro­ja­tno ni­gdje dru­gdje na svi­je­tu ne­ko­li­ko ne­sre­tno for­mu­li­ra­nih re­če­ni­ca, ma­njak ta­kti­čno­sti i mo­žda po­ko­ji kri­vi na­gla­sak ne bi uro­di­li ta­ko ek­spre­snom ostav­kom ta­ko vi­so­ko­po­zi­ci­o­ni­ra­nog po­li­ti­ča­ra.

No, ni­je Jen­nin­ger go­vo­rio o bi­lo če­mu – go­vo­rio je o na­ci­o­nal­so­ci­ja­li­zmu, o zlo­či­ni­ma nad Ži­do­vi­ma i nje­ma­čkoj kri­vnji. A tko god u Nje­ma­čkoj za ja­vnom go­vor­ni­com ­uzme te ri­je­či u ­usta, upušta se u ho­da­nje po ži­ci. Ta­ko je još i da­nas. Sto­ga ni­je slu­čaj­no da pet od 20 skan­da­la ko­ji su obi­lje­ži­li Nje­ma­čku na­kon 1945. ko­ri­je­ne vu­če iz na­ci­o­nal­so­ci­ja­li­zma.

Da sva­ki skan­dal ima svo­je mje­sto po­ka­zu­je i či­nje­ni­ca da ni­ti je­dan od iza­bra­nih skan­da­la ne­ma ve­ze s pri­va­tnim, lju­ba­vnim ili se­ksu­al­nim afe­ra­ma ne­kog po­li­ti­ča­ra. Ono što se do­go­di­lo Clin­to­nu, nje­ma­čkim se kan­ce­la­ri­ma i pred­sje­dni­ci­ma ne mo­že do­go­di­ti. Po­sto­ji sa­mo je­dan pri­mjer ko­ji bi se (na­te­gnu­to) mo­gao svr­sta­ti u tu ka­te­go­ri­ju – slu­čaj za­da­vlje­ne pro­sti­tu­tke Ro­se­ma­rie Ni­tri­bitt. Tu je pu­kla bru­ka jer je – a ­ipak go­vo­ri­mo o 50-im go­di­na­ma prošlo­ga sto­lje­ća – ra­zgo­li­ćen dvo­stru­ki mo­ral je­dnog ci­je­log slo­ja društva. Ra­di­lo se pr­ven­stve­no o društve­nom, a ne o po­li­ti­čkom skan­da­lu.

Da fi­ni kli­jen­ti oči­to ­uspješne pri­ja­te­lji­ce no­ći ni­su, opi­je­ni od lju­ba­vi, di­je­li­li vi­zi­tke, a oči­to ve­li­ko­dušno i no­vac jer je na ra­ču­nu Ro­se­ma­rie Ni­tri­bitt osta­lo 120.000 ma­ra­ka, vje­ro­ja­tno bi pri­ča o ­njoj osta­la za­bi­lje­že­na sa­mo u cr­noj kro­ni­ci. No, za­hva­lju­ju­ći ra­ču­ni­ma, ko­re­spon­den­ci­ji i spo­me­nu­tim vi­zi­tka­ma, ubi­je­na je pro­sti­tu­ka po­sta­la mit o ko­je­mu je sni­mljen i ­film pa se nje­ma­čki po­li­ti­čki i društve­ni esta­blis­hment pri­li­čno za­bri­nuo za ­ugled Nje­ma­čke u svi­je­tu ka­da je “Dje­voj­ka Ro­se­ma­rie” 1958. po­zva­na na Ve­ne­ci­jan­ski film­ski fe­sti­val. I tu za­pra­vo po­či­nje skan­dal u du­hu našeg vre­me­na.

Ne­vi­čno ta­kvim si­tu­a­ci­ja­ma, nje­ma­čko je mi­ni­star­stvo vanj­skih po­slo­va po­kušalo ski­nu­ti ­film s pro­gra­ma Bi­je­na­la, na­ra­vno be­zu­spješno. DDR-ov­ski re­žim je spre­mno isko­ri­stio slu­čaj Ro­se­ma­rie kao do­kaz is­kva­re­no­sti i ko­rum­pi­ra­no­sti na tru­log ka­pi­ta­li­zma u BRD-u. Ko­li­ko Nje­ma­čka poštu­je di­skre­ci­ju, po­ka­zu­je i či­nje­ni­ca da se u bonn­skom po­vi­je­snom mu­ze­ju mo­gu vi­dje­ti vi­zi­tke ugle­dni­ka pro­na­đe­ne u “da­to­te­ci” ubi­je­ne pro­sti­tu­ke, ali i da­nas, 50 go­di­na ka­sni­je, za­cr­nje­nih ime­na.

Skan­da­li tre­ba­ju me­di­je i me­di­ji tre­ba­ju skan­da­le. Na bonn­skoj izlo­žbi to zor­no po­ka­zu­je pri­mjer Spi­e­ge­la. Taj po­li­ti­čki tje­dnik sre­će se na sva­kom dru­gom ko­ra­ku kao pe­rja­ni­ca nje­ma­čkog istra­ži­va­čkog no­vi­nar­stva.

Ni­ti je­dan dru­gi me­dij u Nje­ma­čkoj ni­je ot­krio više skan­da­la i upo­zo­rio na više svi­nja­ri­ja u po­li­ti­čkom vr­hu. No, ni­je sve ta­ko bli­sta­vo u re­tro­spe­kti­vi odno­sa nje­ma­čkih me­di­ja i skan­da­la po­slje­dnjih 60-ak go­di­na. Am­bi­va­len­tnost tog odno­sa naj­bo­lje po­ka­zu­je “pa­tka” o kri­vo­tvo­re­nim Hi­tle­ro­vim dne­vni­ci­ma, ko­ju je po­kušao pro­da­ti po­li­ti­čki tje­dnik ­Stern. Je­dan ta­kav gaf u ozbilj­nom je no­vi­nar­stvu ne­za­mi­sliv. No, sve je bo­lje od š­utnje, mišlje­nje je or­ga­ni­za­to­ra izlo­žbe u bonn­skoj Ku­ći po­vi­je­sti.

I tu se za­tva­ra ­krug s po­če­tka tek­sta. Ta­mo ­gdje se šuti, ta­mo se go­vo­ri­ti ne smi­je, pa ne­ma ni skan­da­la. Za­to se više od po­la sto­lje­ća prošlo­sti isto­čnog di­je­la Nje­ma­čke svo­di na sa­mo je­dan je­di­ni skan­dal. I on je bio mo­guć sa­mo za­to što se do­go­dio u vri­je­me kad je ko­mu­ni­zam po­čeo pu­ca­ti po šavo­vi­ma.

Razjareni katolici

‘Grešnica’ – prvi filmski skandal u povijesti Njemačke. Film Willija Fostera razjario je 1951. godine Katoličku crkvu. Pred brojnim su kinima izbile tučnjave i neredi. Rezultat, mnogo novih zakona i izmjena starih.

Slučaj Oberlander
Prvi naci-skandal

Bivši NSDAP-ovac i Hitlerov stručnjak za “politiku prema Istoku” morao je zbog svoje prošlosti 1960. podnijeti ostavku na mjesto ministra za prognanike u vladi kancelara Konrada Adenauera.

Rosemarie Nitribitt
Prostitutka i klijenti

Policija je 1. studenoga 1957. pronašla leš 24-godišnje prostitutke. Slučaj nikad nije rasvijetljen, ali je na vidjelo izašlo da je atraktivna plavuša među klijentelom imala kremu društva. Među njima je, možda, bio i ubojica.

Contergan skandal
Tablete za spavanje

Farmaceutska tvrtka Grünenthal je 1. listopada 1957. izbacila na tržište tablete za spavanje Contergan koje su navodno Contergan je kriv za rođenje oko 5000 djece s visokim stupnjem invaliditeta.

Afera Spiegel
Uhićenje urednika

Skandal s dalekosežnim posljedicama. Izdavač Spiegela, Rudolf Augstein, i nekoliko urednika toga političkog magazina 1962. godine, nakon objavljivanja jednog kritičnog članka, uhićeni su zbog “izdaje zemlje”.

Kazališna predstava
Optuženi papa

1963. pod redateljskom palicom Erwina Piscatora praizveden je komad “Stellvertreter. Kršćanska tragedija”. Rolf Hochhuth je u svom djelu zbog osudio Vatikan i papu Pija XII. za suučesništvo u nacističkom zločinu nad Židovima.

Avionska afera
Starfighter smrti

Između 1961. i 1989. godine srušila su se 292 od 916 Starfightera proizvedenih za BRD i u smrt povukla 108 njemačkih i osam američkih pilota. U narodu je avion prozvan “Fallfighter”.

Pljuska kancelaru
Mračna prošlost

7. studenoga 1968. Beate Klarsfeld (29) ušetala je na stranački kongres njemačkoga CDU i pljusnula kancelara Kurta Georga Kiesingera. Pljuska je trebala privući pozornost javnosti na kancelarove naci grijehe – i u tome je uspjela.

Nogometni skandal
Plaćeni porazi

Dan nakon završetka njemačke nogometne sezone 1970./1971. izašlo je na vidjelo da je velik broj igrača “premijama” od nekoliko tisuća maraka motiviran za poraze svojih klubova. Njemačka sportska javnost bila je šokirana.

Hormonski skandal
Estrogen u hrani

1980. je studija koju je objavilo ministarstvo poljoprivrede Sjevernog Porajnja i Vestfalije pokrenula lavinu . U dječjoj je hrani raznih proizvođača otkriven estrogen. Na posebno zlu glasu našla se teletina.

Slučaj Flick
Mutne transakcije

Drama u pet činova počela je 1975., a razvukla se do 1983. godine. Dobila je ime po milijarderu čiji je koncern bio upleten u mutne financijske transakcije. Prste u njoj su imali i aktualni kancelar i predsjednik Bundestaga, rizničari stranaka, svećenici.

Neue Heimat
Građevinski skandal

Politički magazin Spiegel je u veljači 1982. godine razotkrio prljave poslove Alberta Vietora, šefa Uprave sindikalnog građevinskog poduzeća Neue Heimat. Bio je to kraj utopije o alternativi kapitalističkoj tržišnoj ekonomiji.

Hitlerovi dnevnici
Slavna krivotvorina

Stern je 28. travnja 1983. iz pera Gerda Heinemanna, uz veliku pompu predstavio svoj revolucionarni nalaz: Hitlerove dnevnike. Radilo se o izmišljotini za koju je magazin krivotvoritelju skupo platio.

Barschel Pfeiffer
Njemački Watergate

Skandal iz 1987. njemački je Watergate. Premijer Schleswig-Holsteina, Uwe Barschel, za svog šefa propagande postavio je Reinera Pfeiffera. Brutalni obračuni s političkim protivnicima doveli su do njegova ubojstva.

Jenningerov govor
Retoričke greške

Predsjednik Bundestaga Philippa Jenningera 10. studenoga 1988. održao je govor u povodu 50. obljetnice Kristalne noći. Nekoliko retoričkih “grešaka ” bilo je dovoljno da bude prisiljen sljedeći dan podnijeti ostavku.

Talačka drama
Bijesni policajci

Dvojica zamaskiranih i naoružanih muškaraca upala su u Gladbecku 16. kolovoza 1988. u filijalu Deutsche Banka u mjestu Gladbecku. Bježe iz banke, a policija ih tri dana hvata. Prate ih reporteri. Bilanca, troje mrtvih.

Ilegalni pobačaji
Bešćutni suci;

Memmingenski proces se 1988. i 1989. vodio protiv liječnika u bavarskom gradiću zbog 36 ilegalnih pobačaja koje je izvršio. Postao je simbol bešćutne sudske prakse u takvim slučajevima kršenja zakona.

Afera Amigo
Korupcija u politici

Miješanje službenih poslova i prijateljstva stajalo je bavarskog šefa vlade Maxa Streibla 1993. godine premijerske stolice. Prijatelji su mu plaćali turističke izlete, a on im je pribavljao državne poslove i kredite.

Vodafone Mannesmann
Visoke premije

Prljavo rublje iz svijeta njemačkoga gospodarstva. Čelni menadžeri Mannesmanna 2000. godine neuspješno su se “obranili” od preuzimanja i za nagradu si podijelili premije u visini od ukupno 57 milijuna eura.

Izbori u DDR-u
Sve je bilo laž

Komunalni izbori u DDR-u 1989. godine s lažiranim listama, prijevremeno i nasilno otvoranim kutijama. Ništa neobično za DDR. No, oporba je kontrolirala birališta i imala dokaze da su izbori lažirani.