Počev od poznog osmog veka, Skandinavci, poznati kao „Ljudi sa severa“, tj. Severnjaci (engl. Northmen) širili su se kao trgovci, pirati i ratnici po Engleskoj i Irskoj; po franačkim zemljama zapadne Evrope (naročito po Normandiji); po mediteranskim muslimanskim i vizantijskim prostorima (oko godine 1000, Vikinzi su čak postali garda, takozvana varangijanska, koja je čuvala vizantijske imperatore; po zemljama Južnih Slovena; išli su i na zapad, preko Atlantika, postajući seljaci i naseljenici na Islandu i Grenlandu, i iskrcavajući se povremeno, nakratko, na obale Severne Amerike. Čime je bila uzrokovana ova eksplozija aktivnosti?
Postoje izvesni faktori koji objašnjavaju vikinšku ekspanziju: brzo su se razmnožavali, a obradivog zemljišta su imali vrlo malo; klima se izmenila, pa je i to malo zemljišta davalo slabije prinose; između njihovih sopstvenih dinastija nastupio je razdor; znali su, jer su od skandinavskih trgovaca slušali, da na jugu postoje bogate zemlje i veliki trgovački putevi; želeli su, naprosto, da se napljačkaju i da prigrabe i plodne njive; prenosili su svoje baltičko piratstvo na zapadnu Evropu; razvili su efikasan jedrenjak; usavršili su svoje pomorsko-plovidbene sposobnosti. Što se tiče jedrenjaka, i plovidbe, treba istaći da su barem oko osmog veka, ako ne i ranije, naučili da na svoj brodić postavljaju jedro, kao ispomoć veslačima; bez jedra, daleke plovidbe su bile nemoguće. Ovaj presudni razvoj verovatno je postignut zahvaljujući kontaktu sa zapadnim trgovcima.
Vikinzi su svoje brodove pravili u mnogo raznih veličina, ali za daleke pomorske napadačke ekspedicije tipičan je brodić koji je iskopan kod Gokstada. On je dugačak 23 metra i 33 cm, a širok je, na sredini, pet metara i 25 cm. Bio je sagrađen u celosti od hrastovih greda i hrastovih dasaka. Dakle, celo brodsko korito bilo je od tih dasaka. Ove daske bile su klinkerovane, a to znači, sve uzdužno paralelno postavljene, ali pri tom čvrsto i tačno preklopljene jedna preko druge i povijene tako da se snažnim pritiskom oslanjaju jedna na drugu, a ne razilaze. Bilo je 16 rupa za veslo, sa leve strane, i 16 na desnoj strani; ali, brod ima 32 mesta za štitove na levoj strani, i 32 na desnoj, na osnovu čega znamo da je imao posadu od barem 64 čoveka. Krma je bila dugačka, položena na desnoj strani zadnjeg dela broda, paralelno sa brodom. I zadnji deo broda bio je oblikovan kao pramac, tako da je brod imao u suštini dva pramca. Kobilica broda sekla je vodu, bila je dovoljno duboka za to, tako da se brodom u toku plovidbe moglo efikasno upravljati. Jarbol je mogao da se spušta i polaže, a jedro je bilo približno kvadratnog oblika, napravljeno od grube vune. Najzad, to je bio brodić vrlo plitkog gaza, tako da se mogao lako izvući na plažu ili sličnu obalu. Kao navigatori, Vikinzi nisu znali ništa o longitudi (geografskoj dužini, ka istoku ili zapadu) nego su se oslanjali isključivo na svoje poznavanje latitude (geografske širine, tj. odmaka ka severu ili ka jugu). Koliko su daleko na jugu, ili na severu, ocenjivali su po položaju sunca i polarne zvezde (Severnjače). Stigavši na neku geografsku širinu, plovili su pravo na istok (ili zapad) do željenog cilja, a kasnije su se po potrebi okretali ka severu ili ka jugu. Nesumnjivo su, tokom mnogih godina plovidbe, prepričavajući iz generacije u generaciju svoja iskustva, sticali dodatna znanja, što vidimo i po činjenici da su oko 1000. godine prvi put stupili nogom na severnoameričko tlo.
Prvi Vikinzi (Danci i Norvežani) pljačkali su britanske obale oko 780. godine, a ubrzo potom, na početku devetog veka, otpočeli su danski napadi na franačku kraljevinu Karla Velikog. Takođe početkom devetog veka počele su mešovite trgovačko-pljačkaške ekspedicije, uglavnom švedskih Vikinga, duboko u prostore koji su danas Rusija. I već 860. godine flota od dvesta vikinških brodova iz normanskog Kijeva otpočela je opsadu Konstantinopolja (Carigrada). Vikinzi nisu mogli da zauzmu grad, ali su opustošili okolne manastire i predgrađa.
Komentari